بحران میلگرد خاورمیانه تا کجا ادامه دارد؟ بازار میلگرد خاورمیانه در هفتههای اخیر تحت تاثیر شدیدترین شوکهای ژئوپلیتیکی و لجستیکی سالهای اخیر قرار گرفته است. اختلال در تردد کشتیها از تنگه هرمز، افزایش بیسابقه هزینههای حمل و نقل و کمبود مواد اولیه، زنجیره تامین فولاد در کشورهای شورای همکاری خلیج فارس (GCC) را با بحران عمیقی روبرو کرد.
در این گزارش از کارآهن، وضعیت میلگرد خاورمیانه با نگاهی ویژه به کشورهای حاشیه خلیج فارس شامل امارات متحده عربی، عربستان سعودی، قطر و عمان بررسی میشود. از جهش قیمتها و کاهش تولید گرفته تا تغییر استراتژی کارخانهها و چشمانداز مبهم پیش رو، آنچه در این بازار میگذرد تصویری از صنعتی است که در تلاطم بیسابقهای دست و پا میزند.
برای اطلاع از قیمت روز آهن میتوانید به سایت کارآهن مراجعه کنید یا با کارشناسان مجموعه به شماره ۶۷۱۴۵-۰۲۱ تماس بگیرید.
زمان خواندن: ۱۱ دقیقه
بحران میلگرد خاورمیانه تا کجا ادامه دارد؟
۱- امارات متحده عربی
امارات به عنوان یکی از قطبهای اصلی تولید فولاد در منطقه، این روزها شرایط پیچیدهای را تجربه میکند. شرکت امارات استیل به عنوان بزرگترین تولیدکننده این کشور، قیمت پیشنهادی میلگرد خود برای ماه می ۲۰۲۶ را در سطح ۲,۷۲۱ درهم (۷۴۱ دلار) به ازای هر تن، ثابت نگه داشته است.
اما پشت این ظاهر آرام، چه میگذرد؟
تحلیلها نشان میدهد تصمیم امارات استیل برای تثبیت قیمت، بیش از آنکه نشانه آرامش بازار باشد، تلاشی برای حمایت از بخش ساختوساز و جلوگیری از شوک بیشتر به اقتصاد داخلی است. در واقع، تقاضای ضعیف از یک سو و فشار هزینههای تولید و اختلالات لجستیکی از سوی دیگر، کارخانهها را در موقعیتی دشوار قرار داده و میدهد.
مجموع ثبت سفارشهای میلگرد در آوریل ۲۰۲۶ به حدود ۴۰۰-۴۵۰ هزار تن کاهش یافته است؛ در حالی که این رقم در مارس ۵۰۰ هزار تن و در دو ماه ابتدایی سال ۶۰۰ هزار تن بود.
سایر نوردکاران اماراتی قیمتهای خود را به ۲,۶۲۰-۲,۶۸۰ درهم افزایش دادهاند که نسبت به محدوده ۲,۴۵۰-۲,۵۰۰ درهم برای سفارشات مارس، رشد قابل توجهی را نشان میدهد.
۲- عربستان سعودی
بازار میلگرد خاورمیانه در عربستان سعودی شاید حساستترین وضعیت را داشته باشد. بر اساس گزارش Fastmarkets، قیمت میلگرد در عربستان در تاریخ ۷ آوریل ۲۰۲۶ به محدوده ۲,۳۰۰ تا ۲,۴۶۰ ریال (۶۱۲-۶۵۵ دلار) در هر تن رسید که نسبت به ۳۰ مارس (۲,۲۳۰-۲,۳۶۰ ریال) حدود ۷۰-۱۰۰ ریال افزایش یافته و نسبت به ۲۳ فوریه (درست پیش از آغاز درگیریها) ۱۶۰ تا ۲۵۰ ریال رشد داشته است.
چرا میلگرد در عربستان گران شده است؟
بحران میلگرد خاورمیانه تا کجا ادامه دارد؟ سه عامل اصلی را میتوان در این زمینه شناسایی کرد:
۱- اختلال در واردات گندله سنگآهن: پیش از بحران، صدها هزار تن گندله سنگ آهن هر ماه وارد بنادر خلیج فارس میشد. این محمولهها خوراک اصلی واحدهای احیا مستقیم کارخانههای عربستان بودند. بسته شدن تنگه هرمز این جریان را متوقف کرده است.
۲- کاهش تولید و اعلام فورس ماژور: شرکت فولاد بحرین که مالک اصلی Bahrain Steel (تولیدکننده بزرگ گندله) است، در ۲۸ مارس فورس ماژور اعلام کرد. اگرچه عملیات یک روز بعد از سر گرفته شد، اما منابع میگویند بخش قابلتوجهی از تولید کارخانههای منطقه همچنان تحت تأثیر قرار دارد .
۳- انتقال به جایگزینهای پرهزینه: با کاهش دسترسی به گندله، کارخانهها مجبور شدهاند به سمت خرید قراضه آهن روی بیاورند. این تغییر استراتژی باعث شده شاخص قیمت قراضه در عربستان به بالاترین سطح خود از آگوست ۲۰۲۵ برسد و به حدود ۱,۴۷۹ ریال در هر تن برسد.
طوفان در تنگه هرمز پیرامون حمل و نقل میلگرد
۱- هزینههای حمل و نقل
بحران میلگرد خاورمیانه را نمیتوان بدون درک اختلالات حملونقل دریایی تحلیل کرد. بسته شدن تنگه هرمز به مدت پنج هفته، زنجیره تامین فولاد در کل منطقه را فلج کرده است.
یک منبع صنعتی در گفتوگو با Fastmarkets فاش کرده است: قیمت حمل کانتینر ۲۰ فوتی از هند به امارات پیش از بحران ۳۰۰ دلار بود اما در هفتههای اخیر به ۳,۵۰۰ دلار رسیده است. نرخها از چین نیز به حدود ۶,۵۰۰ تا ۷,۰۰۰ دلار در هر کانتینر افزایش یافت.
اما قضیه به همین جا ختم نمیشود. طبق گزارشها، طرح آتش بس دو هفتهای شامل مکانیزمی است که ایران میتواند برای عبور هر کشتی از تنگه هرمز عوارض دریافت کند. برآوردها نشان میدهد عبور ایمن از تنگه حدود ۱۰ دلار به ازای هر تن هزینه خواهد داشت؛ یعنی یک کشتی حامل ۵۰ هزار تن فولاد باید حدود ۵۰۰ هزار دلار به مقامات ایرانی پرداخت کند.
مسیرهای جایگزین تنگه هرمز
بحران میلگرد خاورمیانه تا کجا ادامه دارد؟ در واکنش به این بحران، برخی محمولهها به سمت بنادر جایگزین مانند فجیره در امارات و صحار در عمان هدایت میشوند. با این حال، یک منبع کارخانهای تاکید کرده است: «مشکل اکنون فقط تامین نیست، زمانبندی است». هزینههای لجستیکی بالاتر، پیچیدگیهای حمل و زمانهای ترانزیت طولانیتر، اثربخشی این مسیرهای جایگزین را محدود میکند.
یک محموله ۳۰ هزار تنی بیلت چینی با قیمت ۴۸۰ دلار در هر تن FOB عمان (معادل ۵۲۰ تا ۵۳۰ دلار CPT امارات) خریداری شده که نشاندهنده وابستگی روزافزون به مسیریابی غیرمستقیم است. این تحولات در واقع نشانه یک تغییر ساختاری در جریانهای تجاری منطقه محسوب میشود.
کاهش تولید میلگرد خاورمیانه
امارات: آمادگی برای کاهش ۵۰درصدی
در امارات، منابع بازار انتظار دارند برخی کارخانهها در ماه می با ظرفیت تنها ۴۵ تا ۵۰ درصد فعالیت کنند. دلیل این کاهش، هزینههای بالای تولید و محدودیت در دسترسی به مواد اولیه اعلام شده است.
یک منبع کارخانهای به Fastmarkets گفت: «ما در حال حاضر تولید را کُند کردهایم، اما مقدار مناسبی DRI تا می یا ژوئن داریم. در عوض، خرید قراضه را افزایش دادهایم.» با این حال، همان منبع هشدار داد: «عرضه میلگرد در ماه می محدودتر خواهد شد و قیمتها بیشتر بالا خواهند رفت».
قطر و بحرین: درگیر نبرد تامین
آمارها نشان میدهد بحرین در مارس ۲۰۲۵ حدود ۲۵۰ هزار تن مواد اولیه به عربستان و قطر صادر کرده است. اما فورس ماژور اعلامشده توسط شرکت فولاد بحرین، این جریان را قطع کرده است. کارخانههای قطر نیز که به شدت به واردات گندله از بحرین وابسته بودند، اکنون مجبورند به دنبال منابع جایگزین بگردند.
قیمت میلگرد خاورمیانه در مقایسه با سایر بازارها
بحران میلگرد خاورمیانه تا کجا ادامه دارد؟ برای درک بهتر وضعیت میلگرد خاورمیانه، مقایسه آن با سایر بازارهای جهانی خالی از لطف نیست:
| کشور/منطقه | قیمت میلگرد (دلار بر تن) | روند | عوامل کلیدی |
| امارات | ۷۳۰ تا ۷۴۰ | نسبتا پایدار | تلاش برای حمایت از ساخت و ساز |
| عربستان | ۶۱۲ تا ۶۵۵ | صعودی | کمبود گندله و افزایش هزینه قراضه |
| ترکیه | ۵۵۲ تا ۵۵۷ | نزولی | تقاضای ضعیف داخلی و خارجی |
| چین | ۵۶۰ | نزولی ملایم | تقاضای پایین ساخت و ساز |
| آلمان | ۷۰۵ (یورو) | صعودی | قیمت بالای انرژی |
چالش دسترسی به مواد اولیه؛ از گندله تا قراضه
کمبود گندله
یکی از مهمترین زوایای بحران میلگرد خاورمیانه، کمبود گندله سنگ آهن است. قبل از شروع درگیریها، سوئد به تنهایی در مارس ۲۰۲۵، ۳۴۱,۷۷۸ تن مواد گندله به عربستان و ۱۶۴,۶۷۶ تن به قطر صادر کرده بود.
اما با بسته شدن تنگه هرمز، این جریان متوقف شده است. کارخانههایی که واحدهای احیای مستقیم (DRI) دارند و به طور معمول ۸۰ تا ۸۵ درصد خوراک خود را از گندله تامین میکردند، اکنون مجبور شدهاند سهم قراضه را به شدت افزایش دهند.
قراضه آهن؛ راهی پرهزینه اما ناگزیر
یک منبع صنعتی در خلیج فارس هشدار داده است: «اگر کشتیهای حمل سنگ آهن نتوانند به خلیج فارس برسند و کارخانهها برای جبران کمبود به قراضه روی بیاورند، تمام ذخایر قراضه کشور را میبلعند.»
حمل سنگ آهن از بنادر عملیاتی در غرب عربستان (مانند ینبع) با کامیون به شرق کشور امکانپذیر است اما بسیار دشوار. پیش از افزایش تقاضای حمل زمینی، سفر بین سواحل غربی و شرقی عربستان حدود سه روز طول میکشید و حجمهای بزرگ نیازمند کامیونهای متعدد است که هر کدام حدود ۳۰ تن حمل میکنند.
تقاضای ساخت و ساز؛ یک طرف معادله
بحران میلگرد خاورمیانه فقط به طرف عرضه محدود نمیشود. در سمت تقاضا نیز شرایط مبهم است. در امارات، ذینفعان بخش ساخت و ساز از قیمتهای بالای میلگرد شکایت کردهاند. در جلسهای با مقامات دولتی، توسعهدهندگان و پیمانکاران بزرگ خواستار تسهیل واردات میلگرد از ترکیه و سایر مبادی ارزانتر شدند. با این حال، به آنها گفته شده که امارات استیل به عنوان تعیینکننده قیمت در بازار باقی میماند و انتظار تغییر سیاست نمیرود.
یک مانع بزرگ دیگر، حداقل حجم هر محموله وارداتی حدود ۳۰ هزار تن که با محدودیتهای انبارداری و خطر زنگزدگی سطحی همراه است. همچنین عوارض ۱۰ درصدی واردات، جذابیت اقتصادی خریدهای خارجی را محدود میکند.
در عربستان، پروژههای عظیم چشمانداز ۲۰۳۰ مانند NEOM، پروژه دریای سرخ و Qiddiya همچنان محرک اصلی تقاضا هستند. با این حال، فعالان بازار نگرانند که وقفه در تامین مواد اولیه بتواند این پروژهها را با تاخیر مواجه کند.
سناریوهای محتمل برای میلگرد خاورمیانه
۱- سناریوی اول: ادامه بحران (محتملترین)
با توجه به اینکه حتی در صورت برقراری آتشبس، شرکتهای کشتیرانی بزرگی مانند مرسک و هاپک-لوید اعلام کردهاند که در حال حاضر، از تنگه هرمز عبور نخواهند کرد، انتظار میرود حداقل برای چند هفته آینده وضعیت لجستیکی بهبود چشمگیری نداشته باشد.
خطوط کشتیرانی میگویند: «آتش بس ممکن است فرصتهای ترانزیت ایجاد کند اما هنوز قطعیت کامل دریایی فراهم نیست».
در این سناریو:
- قیمت میلگرد در منطقه بالا باقی میماند
- برخی کارخانهها با کاهش ظرفیت به فعالیت ادامه میدهند
- فشار بر قیمت قراضه بیشتر میشود
۲- سناریوی دوم: بازگشت تدریجی به حالت عادی (امیدوارانه)
اگر تنگه هرمز طی هفتههای آینده بازگشایی شود و شرکتهای بیمه حاضر به پوشش ریسک شوند، ممکن است شاهد کاهش تدریجی هزینههای حمل و تعدیل قیمت میلگرد باشیم.
اما حتی در این سناریو، دو نکته حائز اهمیت است:
- ازدحام کشتیهای معطلشده در بنادر، ترخیص محمولهها را با تاخیر مواجه میکند.
- عوارض احتمالی عبور از تنگه میتواند به یک هزینه ساختاری جدید تبدیل شود.
۳- سناریوی سوم: تغییر ساختاری در زنجیره تامین
بحران فعلی ممکن است منجر به بازنگری اساسی در استراتژی تامین مواد اولیه کارخانههای منطقه شود. سرمایهگذاری بیشتر در انبارهای استراتژیک گندله، تنوعبخشی به مبادی تامین و افزایش سهم قراضه در سبد خوراک کارخانهها، از جمله تغییرات محتمل در میانمدت هستند.
کلام آخر
بازار میلگرد خاورمیانه در یکی از حساستترین مقاطع تاریخ خود قرار دارد. اختلال در آبراه استراتژیک هرمز، زنجیرهای از مشکلات را به همراه داشته است: از کمبود گندله سنگآهن و افزایش هزینه حملونقل گرفته تا کاهش تولید، جهش قیمت قراضه و نااطمینانی درباره آینده.
در امارات، کارخانهها با کاهش تقاضا و افزایش هزینهها دست و پنجه نرم میکنند. در عربستان، پادشاهی که مشغول اجرای بزرگترین پروژههای عمرانی جهان است، با کمبود مواد اولیه و افزایش قیمت میلگرد مواجه شده است. در قطر و بحرین نیز فورس ماژور و قطع جریان گندله، تولید را مختل کرد.
آنچه مسلم است، حتی با فرض برقراری آتشبس و بازگشایی تنگه هرمز، بهبود کامل زنجیره تامین فولاد در منطقه هفتهها و احتمالا ماهها طول خواهد کشید. فعالان بازار دیگر نمیتوانند با اتکا به روالهای گذشته تصمیمگیری کنند؛ جهان پس از بحران با جهان پیش از آن تفاوت اساسی خواهد داشت.
سوالات متداول
علت اصلی افزایش قیمت میلگرد در کشورهای خلیج فارس چیست؟
علت اصلی، اختلال در تردد کشتیها از تنگه هرمز است که باعث شده واردات گندله سنگ آهن (خوراک اصلی کارخانهها) متوقف شود و هزینه حمل و نقل به طور سرسامآور افزایش یابد. کارخانهها مجبور شدهاند به قراضه گران قیمت روی بیاورند و در نتیجه قیمت تمام شده میلگرد افزایش یافته است.
قیمت میلگرد در امارات و عربستان چقدر است؟
قیمت میلگرد در امارات حدود ۷۳۰-۷۴۱ دلار در هر تن و در عربستان حدود ۶۱۲-۶۵۵ دلار در هر تن (معادل ۲,۳۰۰-۲,۴۶۰ ریال) است .
آیا آتشبس احتمالی مشکل کمبود میلگرد را حل میکند؟
حتی در صورت آتشبس، شرکتهای کشتیرانی برای بازگشت به روال عادی زمان نیاز دارند. هزینههای حمل همچنان بالاست و برخی غرامتهای عبور از تنگه ممکن است به هزینههای ساختاری جدید تبدیل شود. انتظار میرود حداقل چند هفته طول بکشد تا زنجیره تامین به حالت عادی بازگردد.
تاثیر این بحران بر پروژههای چشمانداز ۲۰۳۰ عربستان چیست؟
پروژههای بزرگی مانند NEOM و دریای سرخ به میلیونها تن فولاد نیاز دارند. کمبود میلگرد و افزایش قیمت آن میتواند هزینههای این پروژهها را افزایش داده و در صورت تداوم بحران، برنامههای زمانی را با تاخیر مواجه کند.
چرا کارخانههای خلیج فارس به جای قراضه از گندله استفاده میکنند؟
فناوری احیای مستقیم که از گندله استفاده میکند، برای منطقه خلیج فارس به دلیل دسترسی به گاز طبیعی ارزان، بسیار مقرون به صرفه است و محصول با کیفیتتری نسبت به کورههای قراضهسوز تولید میکند. اما در شرایط بحرانی فعلی، کارخانهها مجبور شدهاند سهم قراضه را افزایش دهند.